Soms wordt gesteld dat je Lean niet kunt “implementeren”. De term krijgt kritiek omdat het zou suggereren dat je een Lean-organisatie zou kunnen worden in één enkele, afgebakende stap. Het kan ook de indruk wekken dat het iets is dat door “anderen” wordt gedaan, en dat Lean door deze “anderen” wordt opgelegd aan de rest van de organisatie. Ook zou “implementeren” kunnen wijzen op een focus uitsluitend op de tools binnen Lean. Maar betekent dit dat mensen die spreken over het implementeren van Lean volledig ongelijk hebben? Dat ze enkel “tool-denkers” zijn? De werkelijkheid ligt volgens mij wat genuanceerder. Een beschouwing over implementeren, transformeren, uitrollen, kopiëren en aanpassen als onderdeel van een daadwerkelijke Lean-organisatie worden.
Lean implementeren
Persoonlijk vind ik het neerbuigend doen over de term “Lean implementeren” enigszins populistisch (zoals soms ook gebeurt met het woord “expert” in Lean-kringen). “Implementeren” betekent simpelweg: een besluit, plan of afspraak in werking stellen. Het zegt wat mij betreft verder niets over de omvang van dat plan, de aanpak van dit “in werking stellen”, dat het zonder betrokkenheid van iedereen gebeurt, of dat het in één korte, afgebakende stap wordt afgerond met een duidelijk eindpunt.
In die zin kan het implementeren van Lean gewoon betekenen dat een organisatie heeft besloten te starten met haar Lean-reis, volledig bewust dat het niet slechts gaat om het ophangen van whiteboards, het printen en lamineren van kanban-kaarten of het installeren van andon-lampen. Of het kan aangeven dat een organisatie gewoon actief vooruitgang boekt en stappen zet die haar verder brengen op die Lean reis. Vaker dan we denken onderschatten we denk ik de managers van die ondernemingen. Dat sommigen Lean reduceren tot tools klopt misschien, maar m.i. zeker niet de meerderheid.
Spreken over ‘het implementeren van Lean’ is niet per se verkeerd.
Lean uitrollen
Een ander woord dat vaak wordt gebruikt in Lean-kringen is “deployment” wat wellicht vertaald kan worden als uitrollen. Deployment heeft te maken met het zodanig organiseren van middelen dat ze klaar zijn voor gebruik. Maar in Lean kan het ook worden gebruikt in de zin van het uitbreiden en verspreiden van Lean over de organisatie, of van specifieke beleidslijnen of standaarden binnen een bepaalde functie.
In dat opzicht komen Lean-praktijken zoals “Hoshin Kanri” of policy deployment, en “Yokoten” of horizontal deployment onmiddellijk bij me op. Het zou dan ook vreemd zijn om bezwaar te maken tegen het gebruik van het woord “deployment” in de context van Lean. “Hoshin Kanri” vertaalt de bedrijfsvisie en strategische doelen in doelstellingen op elk niveau van de organisatie en vertaalt tegelijkertijd het beleid en de middelen om de bedrijfsvisie te realiseren in initiatieven, projecten en acties op dezelfde respectievelijke organisatieniveaus. En “Yokoten” houdt de uitwisseling in van werkwijzen van collega’s door zelf te gaan kijken, de praktijk te bestuderen (en het denken dat ertoe heeft geleid), het mee te nemen naar je eigen gebied en het aan te passen aan je eigen omgeving. Je kunt zelfs gerust zeggen dat wat de meeste organisaties doen sowieso een vorm van Yokoten is…
Adopteren zonder begrijpen is kopiëren; begrijpen en aanpassen is Lean.
Deployment in de betekenis van Yokoten impliceert, zoals je kunt zien, ook bestuderen, leren, (gedeeltelijk) kopiëren en aanpassen. Het laat ook zien dat het een ontwikkelingsactiviteit is (met coaching door leidinggevenden) en dat de mensen erbij betrokken zijn, in plaats van dat het gaat om exact kopiëren van werkwijzen die elders worden gebruikt.
Transformeren dan maar?
Transformeren betekent veranderen. En Lean worden impliceert verandering—veel verandering. Veranderingen in lay-outs, in werkwijzen, in hulpmiddelen, templates en middelen. Maar ook veranderingen in wat vaak het moeilijkst is: gedrag, reflexen en denkwijzen.
De term transformatie wordt meestal gebruikt voor veranderingen in bestaande elementen, minder voor het creëren van iets nieuws. Het implementeren of uitrollen van Lean vereist dus niet alleen verandering (zowel in harde als zachte aspecten van de organisatie), maar ook het creëren van nieuwe dingen—zaken die eerder niet bestonden. En juist dat kan de noodzakelijke transformatie mogelijk maken en ondersteunen.
Maak er geen punt van: implementeren mag gewoon
Vanuit dit perspectief kan implementatie zelfs als een breder begrip worden gezien dan transformatie. Implementatie omvat zowel het veranderen van het bestaande als het creëren van het nieuwe. Deployment kan daarbij worden gezien als een tactiek binnen Lean-implementatie—een tactiek die zowel verandering als creatie omvat.
De echte vraag is niet welk woord je gebruikt, maar hoe je denkt.
Toch lijkt het tegenwoordig modieuzer om over transformatie te spreken, misschien omdat dit deel van een Lean implementatie (in de juiste betekenis) gemakkelijk kan worden beschouwd als het moeilijkste deel. Of misschien omdat dit het gevolg is van de vele veranderingsgerichte consultants die de laatste decennia op de Lean-bandwagon zijn gesprongen. Of omgekeerd, dat juist meer technische-georiënteerde Lean consultants zich zijn gaan realiseren dat Lean meer is dan alleen de zichtbare tools.
Laten we in ieder geval niet zo moeilijk doen over de woorden. Wat voor mij belangrijker is, is de gedachtewereld van de mensen met wie ik spreek. Neem dus niet zo snel aanstoot aan zoiets als “implementeren”, maar investeer je tijd in het begrijpen van de denkwereld van je gesprekspartner en deel die van jou.
